Table of Contents
วิศวกรรมการวัดคุม (Instrumentation & Control Engineering) คืออะไร? เรียนอะไร จบแล้วทำงานอะไรได้บ้าง
ทำไม “วิศวกรรมการวัดคุม” ถึงสำคัญในยุคอุตสาหกรรมอัตโนมัติ
ในยุคที่โรงงานอุตสาหกรรมขับเคลื่อนด้วย ระบบอัตโนมัติ (Automation System) ความสามารถในการ “วัด” และ “ควบคุม” กระบวนการผลิตให้แม่นยำ กลายเป็นหัวใจสำคัญของการผลิตที่มีคุณภาพ ปลอดภัย และประหยัดพลังงาน
อย่างไรก็ตาม วิศวกรรมการวัดคุม (Instrumentation and Control Engineering) ยังถือเป็นสาขาที่ไม่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง เมื่อเทียบกับสาขายอดนิยม เช่น วิศวกรรมไฟฟ้า หรือวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ว ทุกโรงงานอุตสาหกรรม “ขาดสาขานี้ไม่ได้”
เส้นทางการเรียนรู้ สู่การเป็นวิศวกรวัดคุมอย่างมืออาชีพ
คลิกเพื่อดู Learning Path ทั้งหมด
วิศวกรรมการวัดคุม คืออะไร?
1. นิยาม (Definition)
วิศวกรรมการวัดคุม (Instrumentation Engineering) คือศาสตร์ทางวิศวกรรมที่มุ่งเน้น 2 แกนหลัก ได้แก่
- เครื่องมือวัด (Instrumentation)
- ระบบควบคุม (Control System)
เพื่อใช้ในการควบคุมกระบวนการผลิตในโรงงานอุตสาหกรรมให้ทำงานได้อย่างถูกต้อง เสถียร และมีประสิทธิภาพ
2. หลักการทางวิศวกรรม (Engineering Principle)
ระบบการวัดคุมทำงานบนแนวคิดของ
- การวัดค่าพารามิเตอร์ เช่น อุณหภูมิ ความดัน อัตราการไหล
- การส่งสัญญาณ (Signal Transmission)
- การประมวลผลด้วย Controller เช่น
- PLC (Programmable Logic Controller)
- DCS (Distributed Control System)
- การสั่งงานอุปกรณ์ เช่น Control Valve
เป้าหมายหลักคือ
ควบคุมตัวแปรของกระบวนการ (Process Variable) ให้มีเสถียรภาพ (Stability)
3. ความสำคัญในงานอุตสาหกรรม (Practical Implication)
- ลดความผิดพลาดในการผลิต
- เพิ่มคุณภาพสินค้า
- ลดต้นทุนพลังงาน
- เพิ่มความปลอดภัยของระบบ
ตัวอย่าง:
ในโรงกลั่นน้ำมัน หากควบคุมอุณหภูมิผิดพลาด อาจทำให้เกิดความเสียหายมหาศาล
ประวัติวิศวกรรมการวัดคุมในประเทศไทย
วิศวกรรมการวัดคุมในประเทศไทยเริ่มพัฒนาอย่างจริงจังเมื่อกว่า 40 ปีที่ผ่านมา จากความต้องการบุคลากรในอุตสาหกรรม เช่น
- โรงไฟฟ้า
- โรงกลั่นน้ำมัน
- อุตสาหกรรมปิโตรเคมี
จุดเริ่มต้นสำคัญ
- เริ่มหลักสูตรครั้งแรกปี พ.ศ. 2520
- พัฒนาโดย สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (KMITL)
- ได้รับการสนับสนุนจากโครงการ UNDP (United Nations Development Programme)
ต่อมาในปี พ.ศ. 2543 ได้เปลี่ยนชื่อเป็น
“ภาควิชาวิศวกรรมการวัดคุม” อย่างเป็นทางการ
มหาวิทยาลัยที่เปิดสอนวิศวกรรมการวัดคุมในไทย
- สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร
- สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์
เรียนอะไรบ้างในวิศวกรรมการวัดคุม?
1. กลุ่มพื้นฐาน (Fundamental Courses)
- วงจรไฟฟ้า (Electrical Circuits)
- อุณหพลศาสตร์ (Thermodynamics)
- กลศาสตร์ของไหล (Fluid Mechanics)
2. กลุ่มเครื่องมือวัด (Instrumentation)
- เครื่องมือวัดทางอุตสาหกรรม
- มาตรวิทยา (Metrology)
- การสอบเทียบ (Calibration)
3. กลุ่มระบบควบคุม (Control System)
- ระบบควบคุมอัตโนมัติ (Automatic Control)
- PLC (Programmable Logic Controller)
- ระบบควบคุมแบบลำดับ (Sequential Control)
4. อุปกรณ์ภาคสนาม (Field Devices)
- Control Valve
- Sensors & Transmitters
- Actuator
Insight สำหรับงานจริง
เนื้อหาที่เรียนในมหาวิทยาลัยเป็นเพียง “พื้นฐาน”
การทำงานจริงต้องอาศัย:
- ประสบการณ์หน้างาน
- ความเข้าใจ Process
- การอ่าน P&ID และ Loop Diagram
จบวิศวกรรมการวัดคุม ทำงานอะไรได้บ้าง?
1. Automation Engineer
- ออกแบบและพัฒนาระบบอัตโนมัติ
- เขียนโปรแกรม PLC / DCS
2. Project Engineer
- บริหารโครงการติดตั้งระบบควบคุม
- ควบคุมเวลาและงบประมาณ
3. Service Engineer
- ติดตั้ง ตรวจสอบ และแก้ไขปัญหาระบบ
4. Calibration Engineer
- วางแผนและดำเนินการสอบเทียบเครื่องมือ
5. Sales Engineer
- ให้คำปรึกษาและเสนอขายระบบเครื่องมือวัด
เงินเดือนเริ่มต้น
- ประมาณ 22,000 – 25,000 บาท (ขึ้นอยู่กับทักษะและอุตสาหกรรม)
อุตสาหกรรมที่รองรับ
วิศวกรรมการวัดคุมสามารถทำงานได้แทบทุกอุตสาหกรรม เช่น
- น้ำมันและก๊าซ (Oil & Gas)
- ปิโตรเคมี (Petrochemical)
- อาหารและเครื่องดื่ม
- ยานยนต์
- โรงไฟฟ้า
- อุตสาหกรรมการผลิตทั่วไป
สาขาที่ใกล้เคียง
- วิศวกรรมแมคคาทรอนิกส์ (Mechatronics Engineering)
- วิศวกรรมหุ่นยนต์ (Robotics Engineering)
- วิศวกรรมระบบควบคุม (Control Engineering)
- วิศวกรรมระบบอัตโนมัติ (Automation Engineering)
สรุป: วิศวกรรมที่ “ไม่ดัง แต่ขาดไม่ได้”
วิศวกรรมการวัดคุมอาจไม่ใช่สาขายอดนิยม แต่เป็นหนึ่งในสาขาที่มีบทบาทสำคัญที่สุดในอุตสาหกรรมยุคใหม่
“ถ้าไม่มีคนวัดและควบคุม ระบบอัตโนมัติก็ไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ”
Key Takeaways
- วิศวกรรมการวัดคุม คือศาสตร์ด้านเครื่องมือวัดและระบบควบคุม
- เป็นหัวใจของระบบ Automation ในโรงงาน
- เรียนเกี่ยวกับ PLC, Control System, Instrumentation
- จบแล้วทำงานได้หลากหลายสาย เช่น Automation, Project, Service
- ตลาดงานต้องการสูง แม้ไม่ใช่สาขายอดนิยม